عقد مرابحه

 


مقدمه

 متاسفانه امروزه ربا در تار و پود اکثر فعالیت‌های اقتصادی و تجاری جریان دارد بنابراین ورود به عرصه‌های تجاری بدون آشنایی با احکام شرعی و فقه معاملات موجب گرفتار شدن در دام ربا است.
بر این اساس لازم است از حداکثر ظرفیت های بانکداری اسلامی در زمینه تجهیز و تخصیص بهینه منابع استفاده شود تا معاملات، از دام ربا رهایی پیدا کنند. در راستای این هدف، قرارداد مرابحه، به فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا (بهره) افزوده شد و در اندک زمانی به یکی از عقود بسیار پرکاربرد در بانکداری اسلامی تبدیل شد. مرابحه به دلیل سادگی عملیات و قلمرو وسیع، در بسیاری از بانکهای اسلامی به صورت گسترده استفاده می‌شود.

 


تعریف

واژه مرابحه از کلمه"ربح"  گرفته شده است که به معنی "سود" است. مرابحه سودی است که خریدار یک کالا یا خدمت خاص به فروشنده می پردازد. بنابراین عقد مرابحه به معامله‌ایی اطلاق می‌شود که فروشنده قیمت تمام‌شده کالا اعم از قیمت خرید، هزینه های حمل و نقل، نگهداری و سایر هزینه های مربوطه را به اطلاع خریدار می‌رساند و سپس با افزودن مبلغ یا درصدی اضافی به عنوان سود به صورت نقدی، نسیه دفعی یا اقساطی، به اقساط مساوی و یا غیر مساوی در سررسید یا سررسیدهای معین به خریدار واگذار می‌کند.
بانک ها می‌توانند به منظور تأمین نیازهای واحدهای تولیدی،خدماتی و بازرگانی برای تهیه مواد اولیه، لوازم یدکی، ابزار کار، ماشین آلات، تأسیسات، زمین و سایر کالاها و خدمات مورد احتیاج این واحدها و نیازهای خانوارها برای تهیه مسکن، کالاهای بادوام و مصرفی و خدمات، به سفارش و درخواست متقاضی مبادرت به تهیه و تملک این اموال و خدمات نمونه و سپس آن را در قالب عقد مرابحه به متقاضی واگذار نمایند.

 


ارکان مرابحه

1- طرفین معامله: فروشنده ( بانک) - خریدار(مشتری)
2- وکالت در خرید:  وکالت بانک به خریدار برای خرید کالا و یا خدمت موردنظر خود و سپس فروش آن به خود (مشتری)
3- کالا یا خدمت مورد معامله
4- تعیین سود: (تعیین قیمت تمام شده و قیمت واگذاری کالا یا خدمت)

 


انواع مرابحه

1- عقد مرابحه عادی:
در مرابحه عادی، فروشنده همانند یک تاجر قبل از درخواست مشتری اقدام به خرید کالا کرده و وقتی مشتری مراجعه می کند با احتساب سود معین، کالا را به او می‌فروشد.

2- عقد مرابحه سفارشی:
در مرابحه سفارشی، فروشنده قبل از درخواست مشتری اقدام به خرید کالا نمی‌کند و زمانیکه مشتری مراجعه کرد و تقاضای کالای خاصی را داشت اقدام به خرید آن کالا کرده سپس با احتساب سود معین، کالا را به او می‌فروشد. مرابحه بانکی از نوع مرابحه سفارشی است.

 

 


کابرد‌های مرابحه در نظام بانکی

1- عقد مرابحه برای تأمین مالی تولید، سرمایه در گردش واحدهای صنعتی، کشاورزی و معدنی، حمایت از بازار ، انتشار اوراق صکوک، رفع نیازهای واحدهای تولید، خدماتی و بازرگانی برای تهیه مواد اولیه، لوازم یدکی، ابزارکار، ماشین آلات، تأسیسات، زمین و سایر کالاها و خدمات مورد احتیاج این واحدها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
2- نیازهای مختلف خانوارها برای تهیه مسکن، کالاهای بادوام، مصرفی و خدمات (نظیر هزینه های خدمات بیمارستانی، شهریه دانشگاه) را می توان در قالب عقد مرابحه به متقاضی واگذار کرد.
بدین صورت که بانک در صورت تقاضای مشتری، او را در خرید نقدی این خدمات و سپس فروش آن به خود (مرابحه اقساطی) وکیل می‌کند.
3- توانمندی بالای عقد مرابحه جهت بکارگیری آن به شکل کارتهای اعتباری.

 


 

 

 

نکات تکمیلی

قرارداد مرابحه یکی از معامات مشروع و از اقسام بیع است، در واگذاری کالا یا خدمت به متقاضی باید موارد زیر مورد توجه قرار گیرد:
1- بیع مرابحه می‌تواند نقدی یا به صورت نسیه باشد.
2- چنانچه فروشنده در بیان قیمت خرید یا هزینه‌های مربوطه دروغ بگوید، مشتری حق بر هم زدن معامله را خواهد داشت.
3- نرخ سود قرارداد مرابحه می‌تواند به صورت مبلغ یا درصد تعیین شود.
4- بانک می‌تواند در چارچوب عقد مرابحه با دریافت تخفیف از تولیدکنندگان یا عرضه‌کنندگان اموال یا خدمات، نسبت به واگذاری آن به متقاضیان اقدام نمایند.
5- اموال موضوع قرارداد مرابحه باید در هنگام انعقاد قرارداد، موجود باشد.
6- بانک می‌تواند اختیار انتخاب اموال و خدمات موردنظر را به متقاضی واگذار نمایند.
7- قیمت تمام شده و قیمت واگذاری اموال و خدمات باید توسط بانک به اطلاع متقاضی برسد.
8- بازپرداخت تسهیلات مرابحه به صورت نقدی، نسیه دفعی یا نسیه اقساطی، در اقساط مساوی و یا غیر مساوی در سررسید یا سررسیدهای معین مجاز می‌باشد.
9- در صورتیکه دریافت‌کننده تسهیلات قبل از سررسید یا سررسیدهای مقرر، مبادرت به واریز تمام یا قسمتی از بدهی خود نماید، بانک مکلف است تخفیف لازم را از محل سود متعلقه، متناسب با مدت باقیمانده تا سررسید یا اقساط واریز شده به وی اعطا نمایند.
10- کارت‌های اعتباری بانک ها نیز در قالب عقد مرابحه قابل ارائه می‌باشد.

 


 

 



گروه دورانV6.0.5.0